PENTACLE 101: Doğa Yazını

Her ne kadar doğa her ülkede ve her çağda hayal ürünü edebiyatın konusu olmuşsa da, “doğa yazını” terimi çoğunlukla kurgusal olmayan düz yazının daha belirgin bir türüne işaret eder. Bu tür, İngilizcede, pek çok akademisyenin, İngiliz vaiz Gilbert White’ın 1789 tarihli, başlığını “Selbourne’ün Doğal Bir Tarihi” diye Türkçeleştirebileceğimiz [A Natural History of Selbourne] adlı eserine dayandırdığı bir türdür.

Doğa yazını, şiirsellik ve diğer edebi özelliklerin bilimsel gerçekler veya doğa gözlemleriyle karıştırılması yoluyla tanımlanır. Aynı zamanda kişisel düşünceleri veya felsefi yorumları da bünyesinde toplar. Amerika Birleşik Devletleri’nde özellikle ağırlık verilmiş edebi bir gelenek olarak doğa yazını, genellikle (çoğunluğu beyaz erkek olan) bireylere has bir alan olarak görülür ve değerlendirilir. Bu bireyler için doğa yazını, toplumun sınırlamalarından kaçmayı ve ruhani aşkınlık elde etmeyi ifade etmektedir. Sonuç olarak, bu türün doğayı vahşi yaşam veya pastoral çevrelerle denk tutması, kısa süre içerisinde türün kısıtlı olduğu ve pek çok insanın yaşadığı ve çalıştığı kentsel ve yan-kentsel çevreleri görmezden geldiği fikrine yol açmıştır.

Doğa yazını aynı zamanda çoğunlukla çevresel adaletsizlikten muzdarip olan ötekileştirilmiş kişilerin seslerini dışarıda bıraktığı ve ayrıcalıklı kimselerin deneyim ve epistemolojilerini içerdiği gerekçesiyle ciddi biçimde eleştirilmiştir. Bu nedenle, ekoeleştirmenler giderek artan biçimde “doğa yazını ötesine” geçmişler, şiirden kurguya ve dijital medyaya kadar farklı metinlerde doğanın nasıl temsil edildiği ve değerlendirildiğini incelemişler ve potansiyel olarak yalnızca çeşitli edebi geleneklere değil, aynı zamanda da farklı “doğa” kavramlarına ve insan-çevre ilişkilerine dair farklı perspektiflere odaklanmışlardır. İnsan ve insan dışı varlıklar arasındaki birbirine bağlılık ve dayalılığı anlatan Amerikan Yerli edebiyatının büyük kısmı ile kırsal hayata dair nostaljik, gerçeklerden kaçan hayallerin tuzaklarından sakınan “yeni” İngiliz doğa yazını bu alana örnek olarak düşünülebilir.

+ posts