Bu makale, 2024 Güz döneminde TED Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümünde Doç. Dr. Başak Ağın’ın verdiği Çevreci Beşerî Bilimlere Giriş dersinin final ödevi için Beste Sağlam tarafından kaleme alınmıştır. Redaksiyon Sümeyye Aslan’a, son okuma Başak Ağın’a aittir.
This article is penned by Beste Sağlam as a final essay in the Introduction to Environmental Humanities course taught by Assoc. Prof. Dr. Başak Ağın at TED University, Department of English Language and Literature in the Fall Semester of 2024. The text is revised by Sümeyye Aslan and proofread by Başak Ağın.
Margaret Atwood’un Time Capsule Found on a Dead Planet (2009) adlı eseri, insan eylemlerinin gezegen üzerindeki sonuçlarını etkileyici bir şekilde eleştiren bir metindir. Atwood, metinde insanlığın yok olduğu ve geride kalanlara bir mesaj bıraktığı bir gelecek tasvir eder. Bu mesaj, boynuzları, gagaları veya tüyleri olan tanrılara yöneliktir. Metin boyunca betimlenen bu tanrılar neredeyse canavar veya garip yaratıklar gibi tasvir edilmektedir. Atwood’un kurgusal metni, özellikle çevresel yıkım ve doğanın metalaştırılması konularında insan davranışını eleştirir ve bunu yapmak için birçok metafor ve sembol kullanır. Çevreci beşerî bilimler perspektifinden, özellikle antroposantrizm (insan-merkezcilik), Kapitalosen (kapitalizmin çevre üzerindeki etkileri) ve ekospiritüalizm kavramlarına odaklanarak bu metni incelemek, insanlığın Dünya üzerindeki yolunu tarih boyunca etkilemiş ve halen etkilemekte olan çevresel ve toplumsal faktörleri anlamamıza yardımcı olur. Bu makale, bu üç kavramın Atwood’un anlatısında nasıl işlediğini ve dünyamızda benzer bir felaketin önlenmesi için nasıl eleştirel bir çerçeve sunduğunu tartışmaktadır.
Antroposantrizm, insanların evrendeki en önemli varlıklar olduğu inancını temsil eder. John Seed’e göre bu, insan şovenizmi olarak tanımlanabilir. Buna örnek olarak dünyanın sadece insanın kurtuluşu veya kendini geliştirmesi için bir sahne olduğu ve kendi başına hiçbir içsel öneme sahip olmadığı inancı verilebilir (Ağın, ELL 313 Ders İzlencesi). Eğer Atwood’un yazısı antroposantrik bir dünya görüşünün yıkıcı etkileri açısından ele alınacaksa, bu hikâye tanrıların ekolojik bozulmadaki rolüne dair derin bir sorgulamayı içerir. Mektupta boynuzları, gagaları veya tüyleri olan tanrıların tasviri, okuyuculara klasik insan merkezli teolojik anlatıdan oldukça farklı bir bakış açısı sunar. Geleneksel olarak, tanrılar insan biçiminde, özellikle de güçlü ve doğayı kontrol eden erkek figürler olarak tasvir edilir. Ancak Atwood’un hikâyesinde, tanrılar artık insan formunda değildir. İnsanların gelişigüzel şekilde sömürdüğü ve yok ettiği doğanın bir parçası olan, belki de yaratık gibi görünen varlıklardır. Bu dönüşüm, insanlığın doğadaki rolünü yeniden düşünmeye ve tüm canlıların birbirine bağlılığını tanımaya çağıran daha geniş bir mesaj taşır.
Antroposantrizmden uzaklaşmak, doğaya insanın üstünlüğünü eleştiren ve insanın daha büyük bir ekolojik sistemin sahibi değil, bir parçası olarak kendisini görmesini savunan ekoeleştiri alanının genel çerçevesiyle uyumludur (Garrard, 2004). Mektupta, insan olmayan özelliklere sahip tanrıların tasviri, insanın üstünlüğünü merkezden uzaklaştıran bir semboldür. Yok olmuş insan türünden kalan mektup, gelecekteki nesillere doğayla daha uyumlu bir ilişki benimsemeleri için bir uyarı işlevi görür. Başka bir deyişle, bu mektup bir felaket gerçekleşmeden önceki son çağrı olarak değerlendirilebilir. Çeşitli ekoeleştirmenler ve bu konuda çalışan akademisyenler, örneğin Sense of Place and Sense of Planet adlı eserde Heise (2016), antroposantrik bakış açılarının yeniden düşünülmesinin önemini vurgular. İnsanların, insan merkezli olmayan bir bakış açısını benimseyerek kendilerini tüm yaşam formlarına bağlayan derin ekolojik bağlantıları anlamaya başlayabileceklerini savunurlar. Eğer insanlık bu ekolojik bakış açısını daha önce benimsemiş olsaydı, Atwood’un mektubunda tasvir edilen yok oluş önlenebilirdi. Tüm türlerin içsel değerini kabul ederek ve yalnızca insan çıkarlarına odaklanmak yerine ekosistemlerin dengesine saygı göstererek toplum, doğanın dengesini koruyan uygulamalar geliştirebilirdi. Özetlemek gerekirse, Atwood’un boynuzlu, gagalı veya tüylü tanrıları, insan biçimli teolojiden kesin bir şekilde uzaklaşmaktadır. Doğanın fiziksel unsurlarını taşıyan bu tanrılar, okuyucuya insanın ekolojik sistemdeki yerini yeniden düşündürür. Doğayı bir tanrı olarak tasvir etmek, insan ile çevre arasındaki ayrımı görünmez kılar ve insan eylemlerinin doğa üzerindeki etkilerini daha belirgin hale getirir. Bu metafor, insanların doğanın sadece bir parçası olduğunu ve doğanın bütünü karşısında kendilerini üstün göremeyeceklerini vurgular. Atwood, okuyucuları insan merkezli bir bakış açısını sorgulamaya ve doğayla daha dengeli, bağlantılı bir perspektif benimsemeye çağırır.
Atwood, insan merkezli düşünceyi eleştirmenin yanı sıra, Kapitalosen kavramıyla kapitalist sistemi de sorgular. Kapitalosen, kapitalizmin insan varlığını şekillendiren ve özellikle çevresel yıkımı hızlandıran baskın güç haline geldiği dönemi tanımlamak için Jason W. Moore tarafından ortaya atılan bir terimdir. Atwood’un mektubunda paranın tanrı olarak görülmesi, kapitalizmin insan bilincine ve karar alma süreçlerine ne derece nüfuz ettiğini gösterir. Güç ve kontrolün sembolü olarak para, geleneksel manevi değerlerin yerini almış ve insan eylemlerini yönlendiren yeni “tanrı” haline gelmiştir. Başka bir deyişle, insanlar paranın kölesi haline gelmiştir.
Kapitalosen, kârı ekosistemlerin ve gelecek nesillerin refahının önünde tutarak çevresel bozulmayı hızlandıran kapitalizmin rolünü vurgular. Mektupta, paranın putlaştırılması, kapitalizmin doğal kaynakların aşırı kullanımına nasıl neden olduğunu ve çevreye nasıl zarar verdiğini gözler önüne serer. Bu dünyada, servet biriktirmek doğayı korumanın önüne geçmiştir.
Atwood’un distopik yazısında çöller, kapitalist sömürünün sonucunu temsil eder. Onlar yalnızcakuru topraklar olarak görülmemelidirler; ekonomik büyümeyi sürdürmek adına toprağın aşırı kullanılması ve ekosistemlerin zarar görmesiyle canlılığını kaybetmiş bölgelerdir.
Kapitalosen kavramı, ekolojik dengeli bir gelecek için, insanlığın bencil kapitalist uygulamaları aşması ve kaynakların sürdürülebilir ve adil dağılımını sağlayan modeller benimsemesi gerektiğini savunur.
Mektubun distopik sonuçlarından kaçınmak için, ekonomik sistemlerimizin temellerini yeniden gözden geçirmemiz gereklidir. Ekologlar, kapitalist üretim modellerinden uzaklaşmayı ve yalnızca insan yaşamını değil, tüm yaşamın iyiliğini ve çevresel yenilenmeyi değerli kılan bir sisteme geçişi savunmaktadır. Atwood’un mektubu da benzer şekilde, insanlık ekonomik anlayışını ve uygulamalarını değiştirmezse, çevresel tahribat yolunda ilerlemeye devam edeceğimizi öne sürmektedir.
Time Capsule Found on the Dead Planet, ekospiritüalizm temasını da ele alır. Bu kavram, çevreye duyulan manevi bağlılığı ve bu bağlılığın çevreye özen göstermeyi teşvik eden bir yaklaşım olarak görülmesini ifade eder. Ekospiritüalizm, Dünya’ya ve tüm canlılara saygı gösterilmesi gerektiğini vurgular. İnsan varlığının yeniden yorumlanması ve eleştirilmesi gerektiğini savunur. Bu felsefe, genellikle Dünya’yı kutsal olarak gören ve tüm canlıların birbirine bağımlılığını kabul eden uygulamalar ve dünya görüşleriyle ilişkilidir (Tanner, 2017).
Atwood’un mektubunda, insanlığın yok oluşu sadece ekolojik bir felaket değil, aynı zamanda manevi bir kayıp olarak tasvir edilir. Paranın tanrılaştırılması, ona atfedilen derin değer ve doğaya karşı gösterilen kayıtsızlık, insanın çevre ile olan bağını kaybettiğini yansıtır. Atwood’a göre, doğa ve insanlık arasındaki bu duygusal kopukluk, hem gezegenin hem de insanlığın yok olmasına neden olmuştur.
Atwood, insanlığın yok olduğu ve doğanın hâkim olduğu bir dünya göstererek, Dünya’yı değerli gören manevi uygulamaların önemini vurgular. Mektupta betimlenen distopik gelecekte, insanlığın bu manevi bağı geliştirememesi çevresel yıkıma yol açmıştır.
Bu felaketi önlemek için kültürel ve manevi değerlerde bir değişim gerekmektedir. Ekospiritüalist düşünürler, Dünya’nın kutsallığıyla yeniden bağ kurmanın daha sürdürülebilir bir gelecek yaratmaya yardımcı olacağına inanır. Sonuçta, insanlar duygusal olarak bağ kurdukları şeylere ve/veya kişilere daha çok özen gösterirler. Gezegene karşı saygı ve sorumluluk duygusu geliştirerek, insanlık doğayla daha uyumlu bir ilişki kurabilir ve Atwood’un öngördüğü çevresel krizin önüne geçebilir.
Kapitalizmin eleştirisi ve ekospiritüalizmin önemine ek olarak, Atwood’un mektubu kültürel değişimin gerekliliğine de güçlü bir vurgu yapar. Çevresel felaketleri önlemek için hem bireysel hem de toplumsal düzeyde değişimler gereklidir ve bu değişimler üzerine eğitim verilmesi şarttır. Bu dönüşüm, çevre dostu yaşam tarzlarının teşvik edilmesi ve insanların günlük alışkanlıklarının değiştirilmesiyle başlayabilir. Örneğin, plastik tüketiminin azaltılması, yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanılması ve yerel tarımı destekleyen topluluk bahçelerinin teşvik edilmesi, sürdürülebilir bir yaşam tarzının yayılmasına katkıda bulunabilir. Ayrıca, okullarda doğa temalı eğitim programlarının dahil edilmesi, genç neslin çevresel farkındalıkla yetişmesini sağlayacaktır. Bu tür değişimler, insanlığı tüketim odaklı bir sistemden kurtaracak ve ekolojik bir gelecek için umut verecektir.
Özetlemek gerekirse, Margaret Atwood’un Time Capsule Found on the Dead Planet adlı eseri, kontrolsüz insan davranışlarının ve manevi- ekolojik değerlerin kaybının tehlikelerine dair gelecekteki nesillere bir uyarıdır. Çevreci beşerî bilimler terimleri olan antroposantrizm, Kapitalosen ve ekospiritüalizm kavramlarını kullanarak, mektupta tasvir edilen ekolojik çöküşe yol açan faktörler hakkında daha derin bir anlayış kazanabiliriz. Bu kavramlar, böylesi bir geleceği önlemek için nasıl hareket etmemiz gerektiğine dair eleştirel bir çerçeve sunar. Antroposantrizmi sorgulamak, kapitalizmin hakimiyetini eleştirmek ve ekoruhçu uygulamaları benimsemek, insanlığın daha sürdürülebilir ve adil bir dünya yaratmasını sağlayabilir. Atwood’un mektubu, hem dünyanın mevcut durumu hakkında bir yansıma hem de harekete geçme çağrısıdır. İnsanları gezegenle olan ilişkilerini yeniden gözden geçirmeye ve ekolojik dengeyi ve toplumsal refahı değerli gören bir gelecek için çabalamaya davet eder.
Margaret Atwood’s Time Capsule Found on a Dead Planet (2009) is a poignant critique of the consequences of human actions on the planet. In the text, Atwood envisions a future where humanity has vanished and left a message for those left behind. In this case, they are gods with horns, beaks, or feathers. These gods, as described throughout the text, are almost like monsters or strange creatures. Atwood’s fictional text criticizes human behaviour, particularly in relation to environmental destruction and the commodification of nature, and uses a multitude of metaphors and symbols to do so. Analysing the work through the lens of environmental humanities, especially focusing on such concepts as anthropocentrism, the Capitalocene, and ecospiritualism, helps us understand the environmental and social factors that have influenced and will continue to influence humanity’s path on Earth. This paper argues how these three concepts operate in Atwood’s narrative and how they provide a critical framework for preventing such a catastrophic outcome in our own world.
The term anthropocentrism represents the belief that humans are the central and most important beings in the universe. It is human chauvinism, according to John Seed. An example is the belief that the Earth is merely a stage for human salvation or self-development without any intrinsic importance of its own (Ağın, Syllabus for ELL 313). If Atwood’s writing is to be considered in terms of the devastation that the anthropocentric worldview causes, this story is deeply concerned with the role that the gods play in driving ecological degradation. The depiction of the gods in the letter as horned, beaked, or feathered offers readers a very different perspective from the straightforward anthropocentric theological narrative. Traditionally, gods have been depicted in anthropocentric terms, particularly as powerful male figures who control nature and the universe. In Atwood’s story, however, the gods are no longer human in form. They are seemingly living beings, perhaps even monsters, of the natural world, a world that humans recklessly exploit and destroy. This transformation of the gods carries a broader message that calls on humanity to rethink its role in nature and to recognize the interconnectedness of all living things.
The shift away from anthropocentrism is consistent with the larger scope of ecocriticism, which critiques human domination of nature and promotes the idea that humans should see themselves as part of, rather than as managers of, a larger ecological system (Garrard 2004). In the letter, the gods with non-human characteristics signal the decentralization of human superiority. When the letter from the extinct human species is discovered, it serves as a warning to future generations, encouraging them to reconsider their place in the natural world and adopt a more harmonious relationship with the planet. In other words, it can be considered a final call before a disaster strikes. Many scholars and ecocritics, as Heise does, for instance, in Sense of Place and Sense of Planet (2016), emphasize the importance of reconsidering anthropocentric views. They argue that by adopting a non-anthropocentric perspective, humans can begin to understand the deep ecological connections that connect them to all life forms. If humanity had adopted such an ecological mindset earlier, the extinction depicted in Atwood’s letter could have been prevented. By recognizing the intrinsic value of all species instead of focusing solely on human interests, society could have developed practices and systems that respect the balance of ecosystems. To summarize, Atwood’s gods are depicted with horns, beaks, or feathers, thus sharply distancing themselves from anthropomorphic theology. By carrying the physical elements of nature, Atwood’s gods make the reader rethink the place of humans in the ecological system. The depiction of nature as if it were a god makes the distinction between humans and the environment imperceptible and the effects of human actions on nature more visible. This metaphor highlights that humans are just one part of nature and cannot see themselves as better than the whole of it. Through this, Atwood urges readers to challenge a human-centered view and adopt a more balanced, nature-connected perspective.
Besides criticizing human-centered thinking, Atwood also critiques the capitalist system, which goes hand in hand with the idea of the Capitalocene. It is a term coined by Jason W. Moore to describe the epoch in which capitalism has become the dominant force in shaping human existence, particularly in relation to environmental destruction. In Atwood’s letter, the view of money as a god exemplifies the extent to which capitalism has infiltrated human consciousness and decision-making. A symbol of power and control, money has replaced traditional spiritual values and become the new “god” guiding human action. In other words, people have become slaves to money.
The Capitalocene emphasizes capitalism’s role in accelerating environmental degradation by prioritizing profit over the well-being of ecosystems and future generations. The letter shows how money has become idolized, highlighting how capitalism has caused the overuse of natural resources and harmed the environment. In this world, accumulating wealth is prioritized over protecting nature.
In Atwood’s dystopian writing, deserts represent the result of capitalist exploitation. They aren’t just dry lands; they are areas that have lost their vitality because the soil has been overused, and ecosystems have been damaged to drive economic growth.
The term Capitalocene and its implications draw our attention to the fact that in order to achieve an ecologically balanced future, humanity must overcome self-interested capitalist practices and adopt sustainable and equitable resource distribution models.
To avoid the letter’s dystopic outcomes, we must re-examine the foundations of our economic systems. Ecologists advocate a shift away from capitalist modes of production and toward a system that values environmental renewal and the well-being of all life, not just human life. Atwood’s letter, likewise, argues that unless humanity changes its economic understanding and practices, we will continue on the path of environmental destruction.
Time Capsule Found on the Dead Planet also explores the theme of ecospirituality. This concept refers to a spiritual connection to the Earth as a way to encourage environmental care, emphasizing respect for the Earth and all living things and urging us to reinterpret and critique the current modes of human existence. This philosophy is often tied to practices and worldviews that view the Earth as sacred and recognize the interdependence of all living things (Tanner 2017).
In Atwood’s letter, the extinction of humanity is not just an ecological disaster, but also a spiritual one. The view of money as a god and its deep appreciation, as well as the indifference to nature, reflects the loss of human relationship with the environment. This emotional loss between nature and humanity, according to Atwood, results in the destruction of both the planet and its people. Atwood shows a world where humans are gone and nature has taken over, highlighting the importance of spiritual practices that value the Earth. In the dystopian future described in the letter, humanity’s failure to develop this spiritual connection has led to environmental destruction.
To avoid this outcome, a change in cultural and spiritual values is needed. Ecospiritualists believe that reconnecting with the Earth’s sacredness could help create a more sustainable future. After all, humans are creatures who take care of whatever and/or whom they emotionally feel for. By developing a sense of respect and responsibility for the planet, humanity can develop a more harmonious relationship with nature, which could prevent the kind of environmental crisis Atwood envisions.
In addition to the critique of capitalism and the importance of ecospirituality, Atwood’s letter also places a strong emphasis on the necessity of cultural change. To prevent environmental disasters, changes at both the individual and societal levels, and also education on these issues, are necessary. This transformation can start by promoting eco-friendly lifestyles and changing people’s daily habits. For instance, reducing plastic consumption, using renewable energy sources, and encouraging the use of community gardens that support local farming can help spread a sustainable way of life. Plus, the inclusion of nature-themed educational programs in schools will ensure that the young generation is raised with environmental awareness. Such changes will not only save humanity from a consumer-oriented system but will also carry hope for an ecological future.
In summary, Margaret Atwood’s Time Capsule Found on a Dead Planet is a warning to future generations about the dangers of uncontrolled human behaviour and the loss of both spiritual and ecological values. By applying terms coming from environmental humanities such as anthropocentrism, the Capitalocene, and ecospirituality, we can gain insight into the factors that have led to the ecological collapse depicted in the letter and begin to imagine how we might prevent such a future. By challenging anthropocentrism, critiquing the dominance of capitalism, and embracing ecospiritual practices, humanity can create a more sustainable and equitable world. Atwood’s letter is both a reflection on the current state of the world and a call to action. It urges us to re-examine our relationship with the planet and work toward a future that values ecological balance and collective well-being.
KAYNAKÇA / WORKS CITED
Ağın, Başak. Syllabus for ELL 313: Introduction to Environmental Humanities. Fall Semester 2024-25, Department of English Language and Literature, TED University.
Atwood, Margaret. Time Capsule Found on the Dead Planet. 2009.
Garrard, Greg. Ecocriticism: The New Critical Idiom. Routledge, 2004.
Heise, Ursula K. Sense of Place and Sense of Planet: The Environmental Imagination of the Global. Oxford UP, 2016.
Moore, Jason W. Capitalism in the Web of Life: Ecology and the Accumulation of Capital. Verso, 2015.
Tanner, Jane. Eco-Spirituality: Toward a New Religious Vision of the Earth. 2017.
